Psychoterapia

Co to jest psychoterapia?

Zgodnie z najszerszą definicją psychoterapia to metoda leczenia chorób i zaburzeń natury psychicznej i somatycznej za pomocą środków psychologicznych, a konkretnie – w oparciu o relację pacjent-terapeuta. W praktyce oznacza to spotkanie osoby cierpiącej, potrzebującej pomocy (czyli pacjenta, lub też klienta, jak wolą terapeuci niektórych orientacji) z psychoterapeutą, czyli osobą, która posiada wiedzę, umiejętności, doświadczenie i szczególne rozumienie problematyki pacjenta, niezbędne do towarzyszenia pacjentowi w dążeniu do zmiany.

Spotkanie to trwa krócej lub dłużej, dni, miesiące lub lata – bez względu na to, czy sesje odbywają się 5 razy w tygodniu (psychoanaliza) czy 1 raz w miesiącu (terapia rodzin), terapia staje się na jakiś czas ważną częścią życia pacjenta, zaś terapeuta – znaczącą dla niego osobą. Dzięki temu cały czas może toczyć się proces, którego celem jest wprowadzenie pożądanych przez pacjenta zmian.

Choć współcześnie istnieje wiele nurtów (podejść, orientacji, szkół) terapeutycznych, a także rozmaite odmiany tychże nurtów, oryginalnie psychoterapia stanowiła integralną część psychoanalizy i z niej się wywodzi. W węższej definicji termin „psychoterapia” zarezerwowany pozostaje zatem dla psychoterapii psychoanalitycznej oraz dla opartej na ustaleniach Freuda, ale czerpiącej też z teorii jego następców psychoterapii psychodynamicznej.

Co to jest psychoterapia psychodynamiczna?

Psychoterapia psychodynamiczna, rozwijana w Polsce przez wybitnych krakowskich psychoterapeutów, stanowi bezpośrednie nawiązanie do osiągnięć freudowskiej psychoanalizy, ale na niej nie poprzestaje. Kluczowym pojęciem jest tutaj podniesiona przez Freuda do rangi zjawisk ważnych nieświadomość, a także pojęcia konfliktu i deficytu. I tak podejście psychodynamiczne rozumie problematykę pacjenta, jego objawów czy zaburzeń jako wynik nieświadomych wewnętrznych konfliktów pomiędzy nieświadomymi pragnieniami a obroną przed nimi, lub też jako wynik deficytowej struktury osobowości. Wewnątrzpsychiczne konflikty i deficyty powstają w toku rozwoju człowieka i na pewnym jego etapie są naturalne, lecz gdy dochodzą do głosu w okresie późniejszym prowadzą do dysfunkcjonalności.

Przedmiotem pracy psychoterapii psychodynamicznej jest więc uświadomienie i zrozumienie nieznanych wewnętrznych konfliktów, a także pierwotnej matrycy więzi, która, wykształcona w pierwszych miesiącach życia, rządzi się tzw. przymusem powtarzania. Szczególnie ważnym obszarem pracy psychoterapeutycznej jest relacja pacjent-terapeuta, w której – na poziomie uczuć i zachowań – ponownie rozgrywa się dotychczasowa historia pacjenta.

Psychoterapia psychodynamiczna ze względu na głębię pracy terapeutycznej jest procesem długotrwałym, intensywnym i niełatwym – trwa najczęściej kilka lat, sesje odbywają się 1-3 razy w tygodniu, podczas terapii pacjent często uświadamia sobie przeżycia bolesne i trudne. W odniesieniu do niektórych zaburzeń – szczególnie nerwic i zaburzeń osobowości – jest jednak uważana za najskuteczniejszą metodę leczenia, prowadzącą do najbardziej trwałych zmian.

Kim jest profesjonalny psychoterapeuta?

Psychoterapia to proces niełatwy – nie dość, że pacjent pozostaje z terapeutą w szczególnej relacji, w której doświadcza rozmaitych uczuć, to jeszcze porusza w terapii tematy trudne, osobiste, intymne. W tej sytuacji, by proces ten mógł być skuteczny i bezpieczny niezbędne jest doskonałe przygotowanie psychoterapeuty, jego profesjonalizm, kwalifikacje i dojrzałość, które zaowocują zaufaniem pacjenta.

Kim więc jest profesjonalny psychoterapeuta?
Przede wszystkim – psychoterapeutą człowiek się staje. Nie tylko w sensie nabywania wiedzy i umiejętności, ale także poprzez emocjonalne doświadczanie w ciągłym kontakcie z drugim człowiekiem i nieustanne reflektowanie siebie w tym kontakcie (wszak psychoterapeuta też ma nieświadomość). Zatem solidne podstawy teoretyczno-praktyczne oraz nieprzerwana gotowość i zdolność do rozumienia nie tylko pacjenta, ale także (a może przede wszystkim) samego siebie stanowią podstawową bazę dobrego psychoterapeuty.

I tak profesjonalny psychoterapeuta ma wyższe wykształcenie – nie musi to być obecnie dyplom psychologa czy lekarza, aczkolwiek wiedza zdobyta podczas tych studiów jest w pracy psychoterapeuty bardzo potrzebna. Niezbędne przygotowanie teoretyczne i praktyczne zdobywa psychoterapeuta podczas dalszego szkolenia, prowadzonego przez rekomendowane przez szanowane towarzystwa zawodowe (lekarzy i psychologów) ośrodki. Szkolenie to trwa kilka lat (od 4 do 7), obejmuje teorię, ale też zajęcia praktyczne oraz superwizje pracy terapeutycznej prowadzone przez bardzo doświadczonych psychoterapeutów. Obowiązkowym elementem stawania się psychoterapeutą jest odbycie terapii własnej (w formie indywidualnej lub grupowej), która daje możliwość uporania się z własną problematyką, a także staży zawodowych w ośrodkach stosujących psychoterapię oraz wielu godzin superwizji. Potwierdzeniem kwalifikacji i gotowości jest zdobycie certyfikatu psychoterapeuty, poprzedzone zdaniem egzaminu – od kilku lat oprócz najstarszych i najliczniejszych organizacji, czyli Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego i Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, certyfikaty psychoterapeuty nadaje jeszcze kilka stowarzyszeń.

Profesjonalny psychoterapeuta kieruje się zasadą uwzględniania dobra pacjenta, szacunku wobec pacjenta i dyskrecji. Nie przekracza granic. Nie kusi samymi sukcesami i uczciwie informuje o trudach terapii oraz stosowanej przez siebie metodzie.
Wybierając psychoterapeutę warto zapytać go o kwalifikacje i stosowane podejście terapeutyczne – profesjonalny psychoterapeuta z pewnością bez wahania na te pytania odpowie.

Co to jest superwizja?

Superwizja to sytuacja, w której terapeuta omawia proces prowadzonej przez siebie psychoterapii z superwizorem, czyli bardziej doświadczonym psychoterapeutą, mającym także uprawnienia do szkolenia w zakresie psychoterapii. Dzięki superwizji psychoterapeuta ma możliwość lepszego rozumienia problematyki pacjenta, procesu terapii, relacji terapeutycznej i samego siebie w tej relacji – zabezpiecza go to w większym stopniu przed popełnianiem błędów i czyni proces terapii bardziej skutecznym.

Superwizja jest niezbędnym elementem szkolenia psychoterapeuty – osoba, która nie posiada jeszcze certyfikatu może prowadzić psychoterapię jedynie pod superwizją. Dobrą praktyką, świadczącą o odpowiedzialności terapeuty jest stałe korzystanie z superwizji, także po zdobyciu formalnych uprawnień.